Renowacja kaplicy – Purda

Stan przed realizacją

Kapliczka, wpisana do rejestru zabytków pod nr A-3340, była zachowana w stanie zadowalającym pod względem konstrukcyjnym, jednak nosiła liczne ślady niefachowych, doraźnych napraw prowadzonych na przestrzeni lat. Lico ceglane przespoinowano szczelną zaprawą cementową, a oryginalne, oddychające tynki wapienne zastąpiono lub przykryto tynkiem cementowym, wielokrotnie malowanym na biało farbami emulsyjnymi.

Najpoważniejszy problem stanowiła tylna elewacja obiektu – w całości pokryta grubą warstwą szczelnego tynku cementowego, pod którym, jak się okazało, ceglana ściana została wcześniej nasieczona, a dekoracyjny fryz częściowo skuty. Takie „uszczelnienie” muru zaburzało naturalną cyrkulację wilgoci, prowadząc do przewlekłego zawilgocenia i nasilonej korozji biologicznej, widocznej zwłaszcza w strefie cokołu i przyziemia w postaci kolonii glonów, mchów i porostów.

Sytuację pogarszało bezpośrednie sąsiedztwo trzech lip oraz gęstych krzewów i wysokiej trawy, które ograniczały nasłonecznienie i utrudniały odparowywanie wody opadowej, a niewłaściwe ukształtowanie terenu sprzyjało zaleganiu wody przy fundamencie. Stolarka okienna zamykająca niszę frontową nosiła ślady łuszczącej się powłoki malarskiej i drobnych ubytków drewna, a żelazny krzyż wieńczący dach – mimo dobrego stanu ogólnego – wymagał zabezpieczenia przed korozją.

Zakres wykonanych prac

Prace, prowadzone w listopadzie 2022 roku, objęły:

• uporządkowanie bezpośredniego otoczenia obiektu – usunięcie krzewów i nadmiernej roślinności ograniczającej cyrkulację powietrza i wilgoci wokół muru,
• demontaż wtórnego wyposażenia kapliczki (płaskorzeźby św. Floriana, krucyfiksów, figurki Matki Bożej) na czas prowadzenia prac,
• dezynfekcję powierzchni muru w miejscach opanowanych przez mikroorganizmy,
• usunięcie szkodliwych, szczelnych tynków i zapraw cementowych, w tym pełnej warstwy tynku z tylnej elewacji, wraz z odsłonięciem pierwotnego wątku ceglanego i ukrytego pod nim podziału architektonicznego ściany,
• oczyszczenie elewacji metodą wodną, miejscowo wspomaganą chemicznie,
• naprawy murarskie oraz uzupełnienie ubytków w cegłach zaprawami mineralnymi barwionymi w masie, z odtworzeniem faktury oryginalnego lica,
• spoinowanie muru i cokołu tradycyjną zaprawą wapienno-trasową,
• wykonanie nowych wypraw tynkarskich w miejscach pierwotnego występowania tynku, z użyciem tradycyjnego tynku wapiennego,
• scalenie kolorystyczne uzupełnień farbami krzemianowymi oraz hydrofobizację powierzchni dachu,
• konserwację żelaznego krzyża z chorągiewką – oczyszczenie z produktów korozji i zabezpieczenie powłoką antykorozyjną,
• renowację drewnianej stolarki okiennej niszy frontowej,
• wykonanie żwirowej opaski odwadniającej wokół obiektu, ograniczonej krawężnikami betonowymi.

Efekt

Dzięki przeprowadzonym pracom kapliczka odzyskała czytelność swojej pierwotnej formy architektonicznej – szczególnie widoczne jest to na tylnej elewacji, gdzie spod grubej warstwy tynku cementowego wyłonił się oryginalny wątek ceglany wraz z dekoracyjnym fryzem, dotąd całkowicie niewidocznym.

Zastąpienie szczelnych zapraw cementowych materiałami wapienno-trasowymi przywróciło murowi zdolność „oddychania”, co powinno istotnie ograniczyć dalsze zawilgocenie i rozwój korozji biologicznej. Uporządkowanie otoczenia oraz wykonanie opaski żwirowej poprawiły warunki odprowadzania wody opadowej, zabezpieczając fundamenty na przyszłość. Obiekt, mimo swojej niewielkiej skali, odzyskał estetykę i trwałość odpowiadającą jego wartości jako jednego z charakterystycznych symboli religijności i tożsamości lokalnej społeczności Warmii.

Ciekawostki i wyzwania

Największym zaskoczeniem podczas prac okazał się stan tylnej elewacji: dopiero po usunięciu grubej warstwy tynku cementowego ujawniło się, że ceglane lico zostało wcześniej celowo nasieczone, a fragment dekoracyjnego fryzu ze skośnie ułożonych cegieł – częściowo skuty, by ułatwić przyczepność wtórnej wyprawy. Odtworzenie tego elementu pozwoliło przywrócić spójność dekoracji na wszystkich czterech elewacjach obiektu. Realizację wyróżnia też podejście całościowe – oprócz samej substancji murowanej, konserwacją objęto również bezpośrednie otoczenie kapliczki, uznając regulację stosunków wodnych i ograniczenie roślinności za równie istotne dla trwałości efektów, jak same prace przy murze.

O firmie

W Renova specjalizujemy się w konserwacji małej architektury sakralnej i zabytkowych murów ceglanych – od kapliczek i krzyży przydrożnych, przez elewacje kościołów, po detal kamienny. Pracownia z powodzeniem łączy wiedzę o tradycyjnych technikach budowlanych z nowoczesnymi, atestowanymi materiałami konserwatorskimi, co pozwala skutecznie usuwać skutki wcześniejszych, niefachowych napraw – częstego problemu w przypadku niewielkich, lokalnych obiektów sakralnych pozostających poza stałą opieką specjalistów. Realizujemy zlecenia dla parafii, gmin oraz instytucji samorządowych, każdorazowo w ścisłej współpracy z właściwym wojewódzkim urzędem ochrony zabytków.