Renowacja kaplicy – Bajki-Zalesie

Stan przed realizacją

Kapliczka, wzniesiona z cegły na płytkim, kamiennym fundamencie, znajdowała się w stanie zagrażającym jej dalszemu istnieniu. Najpoważniejszym problemem była utrata pierwotnej drewnianej belki rozporowej, usuniętej wskutek wieloletniego zawilgocenia – jej brak spowodował rozluźnienie sklepienia, głębokie pęknięcia łuku i ścian oraz nadmierne obciążenie konstrukcji.

Drewniany „wieniec” budowli był doszczętnie zbutwiały, co doprowadziło do częściowego zapadnięcia murów pod dachem. Fundament, zbudowany z luźno ułożonych kamieni polnych, uległ rozluźnieniu na skutek wilgoci i działania korzeni roślin, a obiekt był nieznacznie odchylony od pionu. Tynki zewnętrzne i wewnętrzne pokryte były wtórnymi, cementowymi naprawami oraz licznymi warstwami łuszczących się farb i pobiał, maskującymi ubytki i zatarte profile gzymsów.

We wnętrzu niszy, pod warstwami przemalowań, zachowały się fragmenty cennej barokowej dekoracji malarskiej przedstawiającej scenę Ukrzyżowania. Obiekt otaczała niekontrolowana roślinność, w tym rosnąca tuż przy murze akacja, sprzyjająca dalszej destrukcji.

Zakres wykonanych prac

Ze względu na zaawansowany stan destrukcji prace prowadzono wielotorowo i etapowo:

• demontaż figury Chrystusa i przewiezienie jej do pracowni konserwatorskiej,
• uporządkowanie otoczenia, w tym wycięcie zagrażającego obiektowi drzewa akacji,
• stopniową stabilizację fundamentu oraz wykonanie wzmacniającej opaski żelbetowej,
• zabezpieczenie polichromowanego sklepienia specjalną konstrukcją osłonową (warstwa bibułki japońskiej i laminat z włókna szklanego) przed pracami przy konstrukcji dachowej,
• rozbiórkę zniszczonej więźby i zastąpienie spróchniałego „wieńca” drewnianego wieńcem żelbetowym,
• wykonanie nowej więźby dachowej oraz pokrycia z dachówki ceramicznej w miejsce wtórnej blachy,
• konserwację i odnowienie metalowego krzyża wieńczącego dach,
• usunięcie wtórnych, cementowych tynków i zapraw z elewacji oraz wnętrza, z zachowaniem ostrożności wobec substancji zabytkowej,
• stabilizację pęknięć strukturalnych prętami w systemie Helifix,
• odtworzenie profili gzymsów metodą odlewu z najlepiej zachowanych fragmentów,
• wykonanie nowych tynków renowacyjnych i wapiennych oraz scalenie kolorystyczne elewacji,
• odsłonięcie, konsolidację i częściową rekonstrukcję polichromii wnętrza niszy, prowadzoną komisyjnie z poszanowaniem nieczytelnych fragmentów jako świadków historii,
• konserwację figury Chrystusa i jej ponowny montaż na krzyżu,
• zabezpieczenie wnęki kapliczki hartowaną taflą szklaną.

Efekt

Udało się uratować obiekt przed grożącym mu zawaleniem, trwale stabilizując konstrukcję fundamentu, ścian i sklepienia. Przywrócono historyczny wygląd elewacji wraz z detalem architektonicznym, a we wnętrzu odsłonięto i ocalono unikatową, barokową dekorację malarską przedstawiającą scenę Ukrzyżowania z widokiem Jerozolimy. Na szczególną uwagę zasługuje połączenie działań czysto inżynieryjnych (wzmocnienia konstrukcyjne) z delikatną pracą przy warstwach malarskich, prowadzoną równolegle bez uszczerbku dla zabytkowej substancji.

Ciekawostki / wyzwania

Największym wyzwaniem było zabezpieczenie kruchych, polichromowanych tynków sklepienia przed pracami rozbiórkowymi przy konstrukcji dachowej – wykonana specjalnie w tym celu konstrukcja osłonowa z bibułki japońskiej i laminatu z włókna szklanego w pełni spełniła swoje zadanie. Podczas prac odnaleziono w więźbie dachowej zamkniętą butelkę z odręczną wiadomością fundatorów remontu z 1981 roku – swoistą „kapsułę czasu”. Odkryto i częściowo zidentyfikowano dekorację malarską przedstawiającą m.in. Matkę Boską Bolesną oraz iluzjonistyczną architekturę, której pełna interpretacja zasługuje na osobne opracowanie historyczno-ikonograficzne.

Renova – Twój zabytek w dobrych rękach

Specjalizujemy się w kompleksowych pracach konserwatorskich i restauratorskich przy obiektach zabytkowych – murach, elewacjach, detalu architektonicznym oraz dekoracji malarskiej. Realizujemy zarówno prace czysto konstrukcyjne (stabilizacja, wzmocnienia), jak i delikatne zabiegi przy warstwach malarskich i rzeźbie, współpracując z dyplomowanymi konserwatorami dzieł sztuki oraz na zlecenie parafii, gmin i wojewódzkich urzędów ochrony zabytków.