Realizacje z konserwacji rzeźb i figur

Stan przed realizacją

Sfinksy, wpisane do rejestru zabytków w 1964 roku, są jedną z niewielu pozostałości po nieistniejącej już rezydencji pałacowo-ogrodowej księżnej Anny Jabłonowskiej. Pałac spłonął podczas Bitwy Siemiatyckiej w powstaniu styczniowym, a same rzeźby – jako symboliczni strażnicy – ocalały z pożogi.

Przed rozpoczęciem prac figury pokryte były licznymi warstwami cementu i kleju, którymi wielokrotnie, w sposób niefachowy, próbowano je wcześniej naprawiać. Warstwy te znacząco zaburzały odczyt oryginalnej formy rzeźb i przyspieszały niszczenie kamienia znajdującego się pod spodem.

Zakres wykonanych prac

Prace, prowadzone przez firmę RENOVA Konserwacja Zabytków, trwały około trzech miesięcy i obejmowały:

• dezynfekcję oraz oczyszczenie materiału zabytkowego z nawarstwień wtórnych (w tym wielokrotnych, nieudolnych napraw cementowych i klejowych),
• wzmocnienie osłabionych elementów kamienia,
• montaż nowych płyt z piaskowca w partii cokołów,
• uzupełnienie pęknięć i ubytków,
• scalenie kolorystyczne powierzchni,
• hydrofobizację, zabezpieczającą kamień przed działaniem zanieczyszczonej atmosferycznie wody.

Dopiero w toku prac konserwatorskich ustalono, że sfinksy – wbrew wcześniejszym przekonaniom – wykonane są nie z piaskowca, lecz z wapienia, co miało znaczenie dla doboru dalszych metod konserwacji.

Efekt

Dzięki pracom sfinksy odzyskały czytelność formy i pierwotne piękno – dwie bliźniacze postaci leżących lwów o kobiecych głowach i popiersiach ponownie prezentują się w sposób godny ich blisko 250-letniej historii. 10 września 2018 roku komisja powołana przez Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków dokonała formalnego odbioru prac, potwierdzając ich rzetelne wykonanie. Prace sfinansowało Starostwo Powiatowe w Siemiatyczach.

Ciekawostki i wyzwania

Historia sfinksów sięga końca XVIII wieku, kiedy to księżna Anna z Sapiehów Jabłonowska, zafascynowana Egiptem podczas swoich podróży, poleciła wznieść podobne postaci przy bramie wjazdowej do swojego siemiatyckiego pałacu.

Największym wyzwaniem konserwatorskim było usunięcie wielu, nawarstwionych przez dekady, niefachowych napraw z cementu i kleju – substancji nieprzepuszczalnych i szkodliwych dla porowatego kamienia. 

Ciekawym odkryciem było też zweryfikowanie materiału rzeźb: przed pracami sądzono, że są one z piaskowca, tymczasem badania wykazały, że to wapień. Konserwator Barbara Ćwiklińska podkreślała w wywiadzie dla Radia Podlasie, jak duże znaczenie mają te obiekty dla lokalnej społeczności – każdego dnia mieszkańcy i turyści podchodzili do zespołu, by porozmawiać o sfinksach.

Renova – o firmie

Jesteśmy toruńską pracownią specjalizującą się w kompleksowej konserwacji obiektów zabytkowych – od architektury sakralnej i użytkowej, przez detal architektoniczny, po rzeźbę kamienną plenerową, taką jak siemiatyckie sfinksy. Współpracujemy zarówno z parafiami i muzeami, jak i z jednostkami samorządu terytorialnego, takimi jak Starostwo Powiatowe w Siemiatyczach, realizując prace pod nadzorem właściwych wojewódzkich konserwatorów zabytków.