Realizacje z konserwacji elementów architektury

Stan przed realizacją

Elewacje kościoła znajdowały się w stanie wymagającym pilnej interwencji, a główną przyczyną destrukcji był nierozwiązany od lat problem nadmiernego zawilgocenia murów w strefie przyziemia. W trakcie remontu przeprowadzonego w latach 2002–2006 całkowicie skuto historyczne tynki i zastąpiono je szczelną, modyfikowaną zaprawą cementową do wysokości parapetów okien, a powyżej – kolejnymi warstwami tynków cementowych.

Zamiast rozwiązać problem wilgoci, szczelna zaprawa uwięziła ją w murze, powodując podciąganie kapilarne do wysokości niemal 2 metrów. W konsekwencji tynki w przyziemiu pokrywały się zielonym nalotem mikroorganizmów, powyżej pojawiały się mokre plamy i wysolenia, a farby odchodziły od podłoża płatami.

Wilgotność względna powietrza wewnątrz świątyni przekraczała 70%, zagrażając drewnianemu wyposażeniu. Pod szczelnymi zaprawami mur ceglany był w opłakanym stanie – cegły pozbawione lica, pokruszone, osypujące się, spoiny całkowicie zdestruowane. Neobarokowa kruchta z początku XX wieku miała poważnie uszkodzone profile gzymsów, spękane sklepienie oraz zarażoną biologicznie powierzchnię.

Figura Chrystusa ze stopu cynku była głęboko popękana, pokryta grubą warstwą szarej farby emulsyjnej, dotknięta korozją międzykrystaliczną, a jej cokół poważnie zdeformowany. Miedziana kula wieńcząca naczółek była tak skorodowana, że metal w miejscach kluczowych ulegał rozwarstwieniu.

Zakres wykonanych prac

Prace prowadzono etapami od 2023 do 2025 roku i objęły:

• zaprojektowanie i wykonanie systemu wentylacji wnętrza świątyni z dekoracyjnymi kratkami żeliwnymi w przyziemiu,
• usunięcie wszystkich wtórnych tynków cementowych z elewacji zewnętrznych i wnętrza w strefie przyziemia,
• prace przy fundamentach – oczyszczenie, naprawy murarskie, ułożenie instalacji drenażowej z folią kubełkową i żwirem wzdłuż murów,
• wymianę rynien i rur spustowych na elementy o większej średnicy z blachy tytanowo-cynkowej, włączone do instalacji drenażowej,
• pozostawienie murów do swobodnego wysychania przez jeden pełny sezon z monitorowaniem wilgotności,
• naprawy murarskie z cegłą ceramiczną o wysokiej nasiąkliwości (cegielnia Kraśnik) i zaprawą wapienno-trasową,
• stabilizację pęknięć strukturalnych prętami w systemie Helifix,
• odtworzenie wypraw tynkarskich tradycyjnym tynkiem wapiennym KEIM zatartym metodą filcowania,
• malowanie elewacji paroprzepuszczalnymi farbami krzemianowymi KEIM,
• wykonanie nowej więźby i poszycia daszku kruchty z blachy tytanowo-cynkowej,
• rekonstrukcję profili gzymsów kruchty metodą ciągnioną,
• demontaż, konserwację i ponowny montaż figury Chrystusa, w tym wzmocnienie konstrukcji cokołu laminatem z włókna szklanego i żywicy epoksydowej, uzupełnienie ubytków kompozycją z pyłu cynkowego, naniesienie powłok ochronnych i pomalowanie emalią akrylową w odcieniu historycznym,
• konserwację miedzianej kuli – usunięcie korozji, wzmocnienie kołnierza laminatem i złocenie powierzchni złotem płatkowym 23¾ karata metodą na mikstion,
• konserwację żelaznego krzyża i pomalowanie farbami antykorozyjnymi w kolorze grafitowym.

Efekt

Przywrócono elewacjom kościoła jednolity, estetyczny wygląd nawiązujący do historycznego charakteru obiektu, przy jednoczesnym rozwiązaniu wieloletniego problemu zawilgocenia murów – źródła niemal wszystkich wcześniejszych zniszczeń. Nowy system drenażowy, wentylacja świątyni i paroprzepuszczalne tynki wapienne tworzą kompleksowe warunki do trwałego osuszenia budowli. Na szczególną uwagę zasługuje konserwacja figury Chrystusa i złocona kula wieńcząca kruchtę, które powróciły do swojego historycznego wyglądu, stając się wyrazistym elementem fasady.

Ciekawostki / wyzwania

Szczególnym wyzwaniem okazał się stan odsłoniętego muru ceglanego – pod szczelną zaprawą cementową cegły gotyckie były niemal dosłownie rozpadające się. Konieczne było też podjęcie niestandardowej decyzji: przed przystąpieniem do tynkowania mury pozostawiono na cały sezon do swobodnego wysychania i monitorowania, co wymagało rozłożenia prac na kilkanaście miesięcy.

Ciekawym odkryciem była oryginalna powłoka barwna figury Chrystusa – zachowana w zagłębieniach reliefu farba pozwoliła na odtworzenie historycznej kolorystyki rzeźby. Z kolei przy pracach przy kruchcie odkryto całkowicie zbutwiałą więźbę daszku, której zniszczenie obciążało sklepienie. Kościół w Cieksynie należy do tzw. grupy pułtuskiej – XVI-wiecznych świątyń Mazowsza łączących gotyk z renesansem, związanych z warsztatem Jana Baptysty z Wenecji.

Renova – wybierz profesjonalistów

W Renova każdą realizację traktujemy indywidualnie, dostosowując zakres prac do stanu technicznego oraz historycznej wartości obiektu. Łączymy wiedzę z zakresu konserwacji zabytków z doświadczeniem zdobytym podczas realizacji różnorodnych projektów. Dbamy o zachowanie oryginalnej substancji zabytkowej, stosując rozwiązania zgodne z obowiązującymi wytycznymi konserwatorskimi. Naszym priorytetem jest trwałość wykonanych prac, wysoka jakość wykonania oraz przywrócenie zabytkom ich estetyki i wartości na długie lata.

Stan przed realizacją

Mur, wzniesiony przed 1860 r. z cegły ceramicznej na kamiennym cokole, znajdował się w bardzo złym stanie technicznym. Na przestrzeni dziesięcioleci był wielokrotnie naprawiany w sposób przypadkowy – z użyciem różnych cegieł i niedopasowanych zapraw cementowych, które ze względu na zbyt wysoką twardość i szczelność intensywnie niszczyły osłabioną, zabytkową substancję.

Widoczne były głębokie ubytki w licu ceglanym, spękania strukturalne, wykruszające się spoiny, zniszczone cementowe nakrywy słupków oraz zawilgocone, spękane tynki od strony wewnętrznej. Dodatkowym problemem była korozja biologiczna (glony, porosty, mech), wykwity solne, czarne, smoliste naloty gipsu powstałe pod wpływem zanieczyszczeń powietrza, a także drgania wywołane intensywnym ruchem drogowym przy ulicy Gdańskiej. Lokalnie odnotowano też zniszczenia mechaniczne – m.in. fragment przęsła zniszczony przez upadający konar drzewa.

Zakres wykonanych prac

Prace prowadzono etapami w latach 2018–2020 i objęły m.in.:

• dezynfekcję powierzchni preparatem biobójczym w miejscach porażenia mikroorganizmami,
• ręczne usunięcie wtórnych zapraw cementowych ze spoin, cokołu, nakryw i tynków,
• naprawy murarskie z odtworzeniem oryginalnego wątku, z maksymalnym zachowaniem i ponownym wykorzystaniem zabytkowej cegły,
• stabilizację konstrukcyjną najbardziej narażonych przęseł (od strony ul. Gdańskiej),
• wzmocnienie strukturalne osłabionych, pudrujących się cegieł preparatem krzemoorganicznym,
• proces odsalania, z usunięciem wtórnie wykrystalizowanych nalotów gipsu,
• uzupełnienie ubytków w cegłach,
• spoinowanie tradycyjną zaprawą wapienno-piaskową z domieszką białego cementu,
• wykonanie nowych tynków – tradycyjnych wapiennych oraz, w partiach najstarszych i zasolonych, renowacyjnych tynków systemu WTA,
• odtworzenie nakryw i daszków słupków międzyprzęsłowych,
• scalenie kolorystyczne farbami krzemianowymi oraz końcową hydrofobizację powierzchni.

Efekt

Udało się zatrzymać postępujące procesy niszczące i przywrócić ogrodzeniu jednolity, estetyczny wygląd przy jednoczesnym zachowaniu maksymalnej ilości oryginalnej substancji zabytkowej. Wzmocniono konstrukcyjnie najbardziej narażone na drgania przęsła, usunięto szkodliwe materiały cementowe wprowadzające sole do muru, a tynki renowacyjne WTA umożliwią dalsze, bezpieczne osuszanie konstrukcji. Warto zwrócić uwagę na staranne odtworzenie historycznego wątku murarskiego oraz dobór materiałów zbliżonych parametrami do oryginału.

Ciekawostki / wyzwania

Szczególnym wyzwaniem było rozpoznanie chronologii licznych, nakładających się na siebie historycznych przekształceń muru – fragmenty pochodzą z różnych okresów i wykonane są z odmiennych cegieł. W trakcie prac, pod wtórnymi zaprawami, odnaleziono pozostałości pierwotnej czerwonej monochromii oraz zidentyfikowano czarne, kalafiorowate naloty jako wykrystalizowany gips powstały wskutek zanieczyszczeń powietrza. Trudność stanowiło też ustabilizowanie fundamentu w rejonie ulicy Szkolnej, gdzie korzenie drzew niemal całkowicie zdegradowały zaprawę w cokole kamiennym.

Renova – profesjonalna konserwacja elementów architektury

W Renova specjalizujemy się w pracach konserwatorskich i restauratorskich przy obiektach architektury zabytkowej – murach, elewacjach ceglanych, detalach kamiennych i tynkach historycznych. Współpracujemy z dyplomowanymi konserwatorami dzieł sztuki oraz prowadzimy prace zgodnie z wymogami konserwatorskimi, na zlecenie parafii, instytucji kościelnych, czy wojewódzkich urzędów ochrony zabytków.